YOLA MAMANI, MÄ LAKARAR WARMI

Ivan Apaza-Calle

Chiqpachansa, aka urunakanxa, saya, jichhurunxa, redes socialanakanxa mä tawaquwa uñstawayi, khitisa, khitisa, sikhisipxi; yaqhipanakaxa laka jist’aratawa celularanakapan uñch’ukipxi, jisa; ukhamawa. Nayrapachanxa, khitisa ni kawkhansa indiunakaxa parlaña yatipxanti, ñäsa, jupa pachpanakakiwa parlasipxana, ukhamaraki, jaya qhirwa markanakana, yaqhipanakaxa jach’a arumpi arsusipxana; chiqasa, uka arunakaxa thayakiwa apasiwayxana; ukhamanapi jakañaxa. Ch’ujuki, ch’ujuki. Awkisana pachapanxa, chachanakakiwa, juk’at, juk’at                                            arsusiña yatipxana, warminakaxa uka pachanxa janiwa arsusiña yatipxanti, amukiwa unch’ukipxana, amukiwa ist’apxana…, amukiwa... Jan sasina ni mä laka aru ni kunsa arsupkanti, ukhama mä k’uchuna lip’isipkirina, ist’asa, ist’asa…

2019. Ist’apxam: “nayax mä lakarar cholatwa”. Ukham arunak ist’asi. Jisa. ¿Khitisa?, ¿Khitis ukham arsuni? Jinchusa p’arxtiwa, p’iqisa chhijukiwa, q’ara tumaykunakaxa ukham arunak ist’asina, ñä puniwa jaqutapxapxi, ¡ay!, kunasa, kunasa sasina.

Wawakan ukhaxa, mä jisk’a imillitanwa; yatiqaña utaruxa kayukiwa jutirina; kapachusa qipt’ata, mantillampi awayt’ata sarnaqana; kapachupanxa, mä panka, mä rixiñampi k’ipxarana. Uka jisk’a imillitaxa, jallupachanxa, wañapachanxa, ukhamaraki juyphipachanxa yatiqaña utaruxa jutaskakiriwa. Mä jawir jam jalir jalirinwa. Jisa, ukhamanawa.

Uka imillitaxa mä uruxa, jan kuns sasina, chhaqhaniwayxchixaya, ni kaukhar saräta. Maranakaxa ratuki saräna, ratuki; jisk’a lluqallanakaxa, ukhamaraki, jisk’a imillinakaxa ratukipi jilsuwayapxanaxa. Yaqha pachanwa, Jach’a yatiqaña utanxa (UMSA) ukhanwa, juparu xiqhatawayta. Wali ch’ullqhi tawaquxatayna, nayrapasa, arupasa, uka jayp’uxa, qhispiyirjamanwa. Ukhamapi jupata amtasiwaytxa.  

—¿kunas sutimaxa?  Sikhiwayta

—Yola Mamani. Sarakinwa.

—Jumaruxa, nayaxa uñtsmawa. Markamaxa nayana markaxarakiwa, jumaxa Warisayt’a markankiritawa; nayra pachanxa, mä yatiqañ utarukiwa, panini sariritanxa ¿Amtastati?

—¡Saya!, kamisaraki armasisti. ¿Luqhitacha? Sarakinwa. Ukhamapi nayra maranakana xiqxatawaytxa.

Yolanditan nayrapanxa, uka jayp’uxa, waly k’uchikinwa, qhispiyiri unch’ukitapasti, ch’ulqhi arupasti, uka pachatxa jichhurkamaxa, janiwa jiwkiti. Ukhamakiskiwa. Ukatapi jichhuruxa, jupaxa youtuber ukanxa, redes sociales ukanxa walipi tuqisixa, walipi amuyt’ixa, warmjama jiwas markasan amuyunakapa  yatiyi.

Yola kullakataqixa jakawisaxa, janiwa walikiti, juk’ampirusa, janipuniwa warminakan jakawipaxa walikiti, ukatapi parlixa, uksat, uksat q’aranakatakixa walipuniw phiñasi. Ukakipansa jakawisaxa wali llakiwa. Ist’añaspawa wayna tawaqunaka, chiqpachansa jupan arunakapaxa, jupan amuyunakapaxa, inäsa jiwas p’iqisaru, amuyusaru turkakipayaspa. Ukhamapanaya.